| Ismail Kadare shkrimtar dhe skenarist. Ismail Kadare ka lindur në lagjen “Palorto” të qytetit të Gjirokastrës më 28 janar 1936. Krijimtaria e tij artistike fillon me poezinë. Kështu në vitin 1954,në moshën 18-të vjeçare,botohet përmbledhja me poezi “Frymëzime djaloshare”. Po në këtë vit ai mbaron arsimin e mesëm në qytetin e tij të lindjes dhe niset drejt Tiranës për të vazhduar studimet universitare në Fakultetin e Histori-Filologji në degën Gjuhë-Letërsi në Universitetin e Tiranës. Gjatë kohës së studimeve ai vazhdon të krijojë poezi që do të përmblidhen në një vëllim më titull “Ëndërrimet” të publikuar në vitin 1957 . Përfundon studimet e larta në vitin 1958 dhe dërgohet në Moskë për studime pas universitare në Institutin e Letërsisë“Maksim Gorki”. Gjatë kohës së studimeve në Moskë,në vitin 1959, do të shkruaj romanin e tij të parë “Qyteti pa reklama”,pavarësisht se ky roman do ta shoh dritën e botimit në vitin 2001. Kthimi i tij në atdhe në vitin 1961 do të përkojë edhe me botimin e tij të tretë,vëllimin me poezi “Shekulli im” i cili do ta bëjë të njohur në gjithë publikun shqiptar. Po në këtë vit fillon punën si redaktor në gazetën “Drita” për të vazhduar më pas me drejtimin e revistës “Les letres albanaises”. Romani i tij i dytë “Gjenerali i ushtrisë së vdekur” i botuar në vitin 1963, i ribotuar në vitin 1967,do të jetë dhe libri që do ta bëjë të njohur edhe për publikun ndërkombëtar duke qenë dhe romani i parë shqiptar me një sukses planetar pas publikimit në vitin 1970 në Francë nga shtëpia botuese “Albin Michel”. Libri do të botohet në 36-të gjuhë të ndryshme dhe do të jetë bazë për skenarin e tre filmave: filmin “Gjenerali i ushtrisë së vdekur” me regji të Vladimir Priftit në vitin 1975, “Il generale dell-armata morta” një bashkëpunim italo-francez me regji të Luçiano Tovolit (Luciano Tovoli) ku rolin e gjeneralit e interpreton aktori i famshëm Marçello Mastroiani (Marcello Mastroianni) në vitin 1983,filmin “Kthimi i ushtrisë së vdekur” me regji të Dhimitër Anagnosti (Artist i Popullit) në vitin 1989. Krijimtaria e tij do të vazhdojë e pandërprerë. Këtu mund të përmendim poemën “Përse mendohen këto male” e botuar në vitin 1964, romanin “Kështjella” në vitin 1970. Në vitin 1970 i jepet e drejta e kalimit në profesion të lirë si shkrimtar. Një vit më vonë, në vitin 1971,boton romanin “Kronikë në gur” dhe përmbledhjen “Autobiografia e popullit tim në vargje dhe shënime të tjera”. Në vitin 1973 zgjidhet Deputet i Kuvendit të Shqipërisë. Pjesëmarrja në Kuvend do të vazhdojë për dy legjislatura. Po në vitin 1973 boton romanin “Dimri i vetmisë së madhe” i cili që kritikohet nga sistemi komunist i kohës dhe që shkrimtari detyrohet ta rishikojë veprën e cila ribotohet me ndryshime në vitin 1977. Në vitin 1975 botohet romani “Nëntori i një kryeqyteti” mbi të skenarin e të cilit do të bazohet regjisori Rikard Ljarja (Artist i Merituar) për filmin “Radiostacioni” në vitin 1979. Në vitin 1975 kërkon të botojë vjershën “Pashallarët e kuq” por botimi i saj ndalohet me urdhër nga kreu i shteti komunist. Pas vendosmërisë së Kadaresë për të mos e ripunuar vjershën i hiqet e drejta e botimit për 3 vjet. Në vitin 1978 do të botojë përmbledhjen e novelave me titull “ Ura me tri harqe” dhe dy vjet më vonë “Prilli i thyer”. Në fillim të viteve 80-të zgjidhet nën-Kryetar i Frontit të Përgjithshëm Demokratik të Shqipërisë. Në vitin 1981 do të botojë esenë “Dosja H” dhe novelën “Nëpunësi i pallatit të ëndrrave”. Novela do të bëjë përsëri që Kadare të jetë nën kritikat ideologjike të kohës. Pas një ndërprerje disa vjeçare Kadare do të kthehet tek lexuesi në vitin 1986 me përmbledhjen “Koha e shkrimeve”. Në vitin 1988 do të publikojë romanin “Koncert në fund të dimrit”. Në vitin 1990 do të publikojë esenë “Eskili ky humbës i madh” dhe librin “Ftesë në studio”.Ky i fundit do të shënojë dhe lamtumirën e Kadaresë nga atdheu. Në dhjetor të vitit 1990 ai kërkon azil politik në Francë. Pas viteve 90-të ai vazhdon publikimin e veprave të tij. Mund të përmendim këtu : romanet “Piramida” dhe “Spiritus” përkatësisht në 1992 dhe 1995. Esenë “Pesha e Kryqit” në vitin 1991. Përmbledhjen “Ra ky mort e u pamë: ditar për Kosovën, artikuj, letra” në vitin 1999. Në vitin 2004 boton romanin “Pasardhësi”,pjesa e parë me titull “Vajza e Agamemnonit” e publikuar në vitin 2000 do ti japë Kadaresë shumë çmime ndërkombëtare si Çmimin Ndërkombëtar Flaiano (Premi Internazionali di Letteratura, Teatro, Cinema, Televisione “Ennio Flaiano” në vitin 2008 si dhe Çmimin për Filmin Indipendent të Huaj ( The Independent Foreign Fiction Prize) po në të njëjtin vit. Në fushën e kinematografisë përveç skenarëve të përmendur më sipër Kadare ka shkruar edhe disa skenare të tjera si p.sh : skenarin e filmit “Ballë për ballë” me regji të .Kujtim Çashkut (Artist i Merituar),Piro Milkanit (Artist i Popullit) në vitin 1979 të bazuar në librin “Dimri i Fundit”,skenarin e filmit “Të paftuarit” me regji të Kujtim Çashkut (Artist i Merituar) bazuar mbi novelën “Të paftuarit” në vitin 1978,skenarin e filmit “ Avril Brisé” me regji të Liri Begesë bazuar në novelën “Prilli i thyer” po në vitin 1978 etj. Është i martuar me shkrimtaren Elena Kadare dhe ka dy vajza Besianën dhe Gresën. Rreth 50 vepra të Kadaresë janë përkthyer në mbi 60 gjuhë të huaja. Për këto merita letrare ai është vlerësuar me shumë çmime e tituj kombëtare apo ndërkombëtarë. Ndër ta do të veçojmë: Dekoratën e Lartë “Nder i Kombit” e akorduar nga Presidenti i Republikës së Shqipërisë, Dekoratën ”Medalja e Artë e Lidhjes së Prizrenit” e akorduar nga Presidenti i Republikës së Kosovës, Urdhrin e “Legjionit të Nderit” i akorduar nga Presidenti i Republikës Franceze. Ai është Anëtar i Akademisë së Shkencave të Republikës së Shqipërisë dhe Anëtar Nderi i Akademisë Franceze të Shkencave Morale të Republikës Franceze. Çmimin më të madh letrar Shqiptar “Penda e Artë” dhe Çmimin Ndërkombëtar “Man Booker International Prize” në vitin 2005. Ka qenë i seleksionuar disa herë si kandidat i Çmimit Nobel. Për nder të tij Ministria e Arsimit dhe e Kulturës të Republikës së Shqipërisë ka formuar Çmimin Letrar “Ismail Kadare” në vitin 2005. Skenarist Film Artistik 2003 -- E bija e Agamemnonit 2001 -- Abril Despedaçado 1989 -- Kthimi i ushtrisë së vdekur 1985 -- Të paftuarit 1983 -- Il generale dell’armata morta 1979 -- Ballë për ballë 1979 -- Radiostacioni 1976 -- Emblema e dikurshme 1975 -- Gjenerali i ushtrisë së vdekur Film Dokumentar 2008 -- Në vendin e shqiponjave 1964 -- Kur vjen nëntori Dramë Ëndrra e një nate dimri Gjenerali i ushtrisë së vdekur Krushqit janë të ngrirë Kush e solli Doruntinën Natë me hënë Libretist 1986 -- Plaga e dhjetë e Gjergj Elez Alisë Dramaturg 2002 -- Stinë e mërzitshme në Olimp 1977 -- Kështjella dhe Helmi Shkrimtar Poezi 2003 -- Ca pika shiu ranë mbi qelq 1997 -- Poezi 1980 -- Autobiografia e popullit në vargje 1980 -- Buzëqeshje mbi botë 1979 -- Poezi 1976 -- Poezia shqipe 28 1976 -- Koha, vjersha dhe poema 1966 -- Vjersha dhe poema të zgjedhura 1964 -- Përse mendohen këto male 1961 -- Shekulli im 1957 -- Ëndërrimet 1954 -- Frymëzime djaloshare Tregime 1999 -- Ikja e shtërgut 1999 -- Vjedhja e gjumit mbretëror 1973 -- Linja të largëta, shënime udhëtimi Novela 1997 -- Kasnecët e shiut 1997 -- Kushëriri i engjëjve 1992 -- Nata me hënë 1991 -- Ëndërr mashtruese, tregime e novela 1986 -- Koha e shkrimeve: tregime, novela, përshkrime. 1982 -- Krushqit janë ngrirë 1981 -- Prilli i thyer 1981 -- Nënpunësi i pallatit të ëndrrave 1980 -- Gjakftohtësia - përmbledhje novelash 1980 -- Sjellësi i fatkeqësisë 1980 -- Viti i mbrapshtë 1980 -- Krushqit janë të ngrirë 1980 -- Kush e solli Doruntinën 1978 -- Ura me tri harqe 1977 -- Emblema e dikurshme, tregime e novela. 1968 -- Motive me diell 1967 -- Qyteti i jugut Romane 2004 -- Pasardhësi 2002 -- Jeta, loja dhe vdekja e Lul Mazrekut 2001 -- Qyteti pa reklama 2001 -- Unaza në kthetra 2000 -- Lulet e ftohta të marsit 1999 -- Qorrfermani 1996 -- Spiritus 1996 -- Shkaba 1996 -- Pallati i ëndrrave 1994 -- Hija 1992 -- Piramida 1991 -- Përbindëshi 1990 -- Dosja H 1988 -- Koncert në fund të dimrit 1986 -- Koha e shkrimeve 1977 -- Dimri i madh 1975 -- Nëntori i një kryeqyteti 1973 -- Dimri i vetmisë së madhe 1971 -- Kronikë në gur 1970 -- Kështjella 1968 -- Dasma 1963 -- Gjenerali i ushtrisë së vdekur Studime Letrare dhe Esse 2006 -- Identiteti evropian i shqiptarëve - Sprovë 2006 -- Hamleti, princi i vështirë - Sprovë 2004 -- Poshtërimi ne Ballkan 2001 -- Unaza në kthetra: sprova letrare, shkrime të ndryshme, intervista. 2001 -- Shqiptarët në kërkim të një fati të ri: sprovë. 2001 -- Ballkani i jugut: perspektiva nga rajoni. 2000 -- Kohë barbare 2000 -- Bisede përmes hekurash 2000 -- Elegji për Kosovën 2000 -- Lulet e ftohta të marsit 2000 -- Breznitë e Hankonatëve 1999 -- Ra ky mort e u pamë: ditar për Kosovën, artikuj, letra 1998 -- Tri këngë zie për Kosovën 1998 -- Kombi shqiptar në prag të mijëvjeçarit të tretë 1996 -- Dialog me Alain Bosquet 1995 -- Legjenda e legjendave 1991 -- Pesha e kryqit 1991 -- Nga një dhjetor në tjetrin 1991 -- Ardhja e Migjenit në letërsinë shqipe 1990 -- Migjeni ose uragani i ndërprerë 1990 -- Ftesë në studio 1990 -- Eskili, ky humbës i madh 1980 -- Një dosje për Homerin Çmime e Tituj “Nder i Kombit” Medalje e akorduar nga Presidenti i Republikës së Shqipërisë ”Medalja e Artë e Lidhjes së Prizrenit” Medalje e akorduar nga Presidenti i Republikës së Kosovës. “Legjioni i Nderit” Urdhër i akorduar nga Presidenti i Republikës Franceze “Penda e Artë” Çmimi më i madh Letrar Shqiptar 2005 “Man Booker International Prize”. Çmim Letrar Ndërkombëtar,më i madhi në Britaninë e Madhe Anëtar i Akademisë së Shkencave të Republikës së Shqipërisë. Anëtar Nderi i Akademisë së Shkencave Morale të Republikës Franceze. 2008 Çmimin Ndërkombëtar Flaiano (Premi Internazionali di Letteratura, Teatro, Cinema, Televisione “Ennio Flaiano”) për romanin “Vajza e Agamemnonit” . 2008 Çmimin për Filmin Indipendent të Huaj ( The Independent Foreign Fiction Prize) për filmin "E bija e Agamemnonit" 2007 Çmimin Special në fushën e letërsisë në edicionin e dytë të Festivalit "Lacio mes Evropës dhe Mesdheut" të akorduar nga Rajoni i Lacios (Itali) 1999 Çmimin Letrar Grinzan Kavur (Premio Grinzane Cavour) 1992 Çmimi më i Madh Francez për Letërsinë e Huaj Çino del Duka (Prix mondial Cino Del Duc) Çmimin Letrar Bocaccio (Premio Letterario Boccaccio) Titullin “Honoris Causa” I akorduar nga Universiteti i Tiranës Universiteti i Prishtinës 22 Nëntor 2003 Universiteti i Evropës Juglindore ,Tetovë 8 Qershor 2005 Universiteti Zhan Monet i Sant Etjenit(Université Jean-Monnet Saint-Etienne) Francë 24 Prill 2006 Çmimin e Nderit nga Këshilli Kombëtar Shqiptaro Amerikan Çmimin “Qytetar Nderi” i Tiranës dhe Gjirokastrës Çmimin “Libri më i mirë i vitit” i akorduar nga revista “Lire” për librin “Koncert në fund të dimrit” në vitin 1991 Çmimi “Lumo Skëndo” për vëllimet e para te kolonës letrare të shkrimtarit Ismail Kadare
|